Fundacja CASE, Instytut CASE,Centrum Analiz, Społeczno-Ekonomicznych

Światowy kryzys bankowy doprowadził do zjawiska określanego jako credit crunch. W większości najbardziej rozwiniętych krajów świata wyhamowanie kredytowania było jedną z przyczyn gwałtownego spadku PKB. Za wybuch kryzysu odpowiedzialne są przede wszystkim toksyczne aktywa. Polski system bankowy był od nich wolny. Jednak także w Polsce obserwowaliśmy bardzo silny spadek dynamiki kredytu. Czy zatem można mówić o credit crunch i czy spowolnienie dynamiki kredytów miało istotny wpływ na obniżenie aktywności gospodarczej w Polsce?

Zdaniem Andrzeja Bratkowskiego (Polkomtel) kryzys finansowy spowodował załamanie popytu zewnętrznego i silny spadek produkcji, czemu towarzyszył gwałtowny wzrost awersji do ryzyka zagranicznych inwestorów. W tej sytuacji redukcja popytu krajowego była jedynym sposobem zmniejszenia zależności Polski od importu oszczędności zewnętrznych.
Redukcja dynamiki popytu krajowego była, obok osłabienia złotego, głównym czynnikiem, który umożliwił radykalne zmniejszenie (a w praktyce likwidację) nierównowagi zewnętrznej, ponowne wzmocnienie złotego i utrzymanie napływu kapitału zagranicznego. W ten sposób Polska uniknęła losu innych krajów naszego regionu.

Radykalne zmniejszenie dynamiki kredytu spowodowane było przede wszystkim w pełni uzasadnionym – z punktu widzenia zarządzania ryzykiem w banku – zaostrzeniem polityki kredytowej banków.
Zdaniem Jarosława Myjaka (PKO BP) niestabilność finansowania połączona ze zwiększonymi odpisami na utratę wartości kredytów wpłynęła na kondycję bankowości korporacyjnej w Polsce, powodując zacieśnianie standardów akceptacji ryzyka i wpłynęła na zwiększoną ostrożność w zakresie oferowania finansowania dla kategorii klientów o podwyższonym ryzyku. Większość polskich banków zmuszona została do ograniczenia akcji kredytowej i dostosowania jej rozwoju do możliwości płynnościowych. Do zacieśniania działalności kredytowej przyczyniają się też ograniczenia kapitałowe banków-matek. Konsolidują one współczynnik kapitałowy, nie zachęcając banków-córek do szerokiego finansowania podmiotów w Polsce. Zatrzymanie dywidendy nie zmieniło tej strategii. Banki korporacyjne przerzucają wzrastające koszty finansowania oraz ryzyka na swoich klientów, nie są zainteresowane klientami niebudującymi wartości, wywołując migrację klientów na rynku. Spadek perspektyw wzrostu popytu wewnętrznego i zewnętrznego spowodował znaczące wyhamowanie inwestycji zarówno w sektorze przedsiębiorstw, jak i w sferze publicznej. Klienci korporacyjni ograniczają skalę inwestycji, przenosząc ciężar finansowania na kredyty obrotowe i kredyty w rachunku bieżącym. Poszukują finansowania na rynku bankowym nie akceptując radykalnej zmiany polityki banków.

Według A. Bratkowskiego pozostaje sprawą otwartą, czy zaostrzenie polityki dokonane przez banki było podyktowane głównie potrzebą utrzymania pod kontrolą ryzyka kredytowego, czy antycypowanymi przez banki problemami z płynnością i kapitałem, i czy zasługuje na miano credit crunch. Jeśli nawet był to credit crunch, to właśnie tego polska gospodarka w tym czasie potrzebowała.

Dzisiaj, wraz z poprawą sytuacji makroekonomicznej, widoczne jest złagodzenie polityki kredytowej i poprawa dynamiki kredytu. Nie oznacza to jednak, że zagrożenie credit crunch minęło. Polska przynajmniej do momentu wejścia do strefy euro musi utrzymywać mniejszą zależność od importu zagranicznych oszczędności niż to miało miejsce przed kryzysem. Poprawa tego bilansu powinna być osiągnięta narzędziami polityki fiskalnej i monetarnej. W jakim stopniu ożywieniu gospodarczemu będzie musiało towarzyszyć silone zacieśnianie polityki monetarnej zależeć będzie od tempa poprawy sytuacji fiskalnej.

O polityce kredytowej banków w czasach kryzysu i jej skutkach dyskutowali 19 listopada paneliści: Andrzej Bratkowski (doradca prezesa Polkomtel SA), Jarosław Myjak (wiceprezes PKO BP SA) oraz goście 105 seminarium z cyklu BRE-CASE. Teksty wystąpień panelistów oraz główne tezy seminaryjnej dyskusji będzie zawierał Zeszyt BRE Bank-CASE nr 105.

Prezentacje:
- Jarosław Myjak [pobierz plik]
- Andrzej Bratkowski [pobierz plik]